Ένα ιρλανδικό βλέμμα στην Αράχωβα του 1856 και το πανηγύρι του Αγίου Γεωργίου.

 

Υπάρχουν ταξιδιωτικές μαρτυρίες που ξεπερνούν τα όρια μιας απλής περιγραφής τόπων και ανθρώπων και μετατρέπονται, με το πέρασμα του χρόνου, σε πολύτιμες ψηφίδες της ιστορικής μνήμης. Μια τέτοια μαρτυρία δημοσιεύτηκε στην ιρλανδική εφημερίδα The Nation του Δουβλίνου, στις 25 Ιουλίου 1857, με τίτλο «Προσωπικές αναμνήσεις—Τρεις μήνες στην Ελλάδα», και υπογραφή του William Smith O’Brien. Το κείμενο αποτελεί το έβδομο κεφάλαιο των ταξιδιωτικών του αναμνήσεων που πραγματοποίησε την άνοιξη του 1856 μαζί με τον γιό του και καταγράφει ένα σημαντικό τμήμα της περιήγησής του στην Ελλάδα.

Ο O’Brien ξεκινά την αφήγησή του από τη Λιβαδειά και, ακολουθώντας τη διαδρομή προς την Αράχωβα και τους Δελφούς, επιλέγει να περάσει πρώτα από τη Χαιρώνεια. Η επίσκεψη στο ιστορικό πεδίο μάχης, το αρχαίο θέατρο και κυρίως τα κατάλοιπα του κολοσσιαίου Λέοντα της Χαιρώνειας προκαλούν στον Ιρλανδό περιηγητή έντονη συγκίνηση. Μπροστά στο μνημείο του Ιερού Λόχου των Θηβαίων αισθάνεται την ανάγκη να εκφράσει ποιητικά τα συναισθήματά του, συνδέοντας την αρχαία ελληνική ιστορία με τις ιδέες της ελευθερίας και της αυτοθυσίας.

Από τη Χαιρώνεια ο δρόμος τον οδηγεί προς τον Παρνασσό και την Αράχωβα. Η εικόνα του τοπίου αλλάζει καθώς το ταξίδι προχωρεί προς τα ορεινά. Ο περιηγητής παρατηρεί με ενδιαφέρον τις καλλιεργημένες πλαγιές και ιδιαίτερα τους αμπελώνες της Αράχωβας, επισημαίνοντας την επιμέλεια με την οποία οι κάτοικοι καλλιεργούν τα αμπέλια τους. Η παρατήρησή του αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δεν περιορίζεται στην ομορφιά του τοπίου, αλλά μας μεταφέρει και μια εικόνα της παραγωγικής δραστηριότητας της περιοχής στα μέσα του 19ου αιώνα.

Η πραγματική όμως αποκάλυψη για τον O’Brien είναι η ίδια η Αράχωβα και οι άνθρωποί της. Φιλοξενούμενος για μία νύχτα στο σπίτι του Δημάρχου, περιδιαβαίνει το χωριό και φθάνει σε ένα μικρό πλάτωμα στον δρόμο προς τους Δελφούς. Εκεί βρίσκεται σε εξέλιξη το πανηγύρι του Αγίου Γεωργίου. Χίλιοι περίπου άνθρωποι, κάτοικοι της Αράχωβας και της γύρω περιοχής, έχουν συγκεντρωθεί για τη γιορτή, δημιουργώντας μπροστά στα μάτια του ένα θέαμα που χαρακτηρίζει ως ένα από τα πιο γραφικά και ενδιαφέροντα που έχει δει ποτέ.

1936: ΣΤΑ «ΚΟΥΔΟΥΝΑΔΙΚΑ» ΤΗΣ ΑΜΦΙΣΣΑΣ

 

Εν ώρα εργασίας σε κάποιο "κουδουνάδικο" της Άμφισσας.

     Εκεί κάπου στη Παρνασσίδα, μέσα στη κοιλάδα, που σχηματίζουν ο Παρνασσός και η Γκιώνα, βρίσκεται χωσμένη κάτω από τη Τοπόλια με τις κλωνόγυρτες εληές και αντίκρυ στην Σιγδίτσα, που έγινε γνωστή ως γεννέτειρα του περίφημου οικονομολόγου Αναργύρου Σιμοπούλου, η Άμφισσα. Τα Σάλωνα. 

 Έπαιξαν σπουδαίο ρόλο τα Σάλωνα στην Επανάστασι του 1821. 

Στα Σάλωνα σφάζουν αρνιά

και στο Χρυσό κριάρια

και στης Μαρίας την ποδιά,

σφάζονται παλληκάρια.

 Φημίζονται αλήθεια οι Σαλωνίτικες εληές για το μέγεθοςτους. Το «πρώτο πράμα», που δε το βλέπομε οι Αθηναίοι, είναι σαν δαμάσκηνο της Μαδαγασκάρης. Και σαρκώδες, εύχυμο μ’ ένα μικρό κουκούτσι.   

 Νόστιμο δέεε! Μέσα στα Σάλωνα μπορεί να έχη αυτή την εποχή τουλάχιστον 20 - 22 δραχμές η οκά.     Όλο σχεδόν αυτό το « πρώτο πράμα» βγαίνει στο εξωτερικό. Έξη έως επτά εκατομμύρια συνάλλαγμα εισάγει το χρόνο η Άμφισσα από εληές. 

 Σαν νάφαγα, μου φαίνεται, στον ύπνο μου Σαλωνίτικες εληές - πρώτο πράμα-που μου τις είχε στείλει πεσκέσι ο Δήμαρχος Αμφίσσης, ο Γιδόγιαννος. Ας είναι καλά ο άνθρωπος. 

Η Άμφισσα όμως έχει και κάποιο άλλο προϊόν. Έχει βιοτεχνία. Σπουδαία βιοτεχνία, από την οποίαν εισάγει άφθονο συνάλλαγμα κάθε χρόνο: Τά Κουδουνάδικα.

1963 – ΤΟ ΣΥΛΛΑΛΗΤΗΡΙΟ ΤΩΝ ΕΛΑΙΟΠΑΡΑΓΩΓΩΝ ΣΤΗΝ ΑΜΦΙΣΣΑ

Πριν λίγες ημέρες ήρθε στην κατοχή μου η παραπάνω φωτογραφία που βλέπετε από μία δημοπρασία. Στο πίσω μέρος στη φωτογραφία έγραφε «Συλλαλητήριο ελαιοπαραγωγών Αμφίσσης» και ήταν φωτογραφία ειδησεογραφικού πρακτορείου δηλ. φωτογραφία που θα χρησίμευε σε δημοσίευση σε κάποια εφημερίδα στον ελληνικό τύπο. Και πράγματι στην έρευνα που έκανα την είδα δημοσιευμένη στην εφημερίδα «ΕΘΝΟΣ» στις 22/2/1963.

Αλλά ας πάρουμε τα γεγονότα που συνδέουν αυτή τη φωτογραφία με την Άμφισσα και τι έγινε τον Φεβρουάριο του 1963 στην πόλη αυτή.

Μία βροχερή ημέρα του Φεβρουαρίου του 1963, και συγκεκριμένα στις 21 Φεβρουαρίου κατόπιν προσκλήσεως της Ενώσεως των Γεωργικών Συνεταιρισμών Άμφισσας, διοργανώνεται στην Άμφισσα συλλαλητήριο από όλον τον αγροτικό κόσμο της Φωκίδας, για να διαδηλώσουν κατά της κυβερνήσεως για την κατάργηση του από το 1926 προστατευτικού νόμου, για τις ελιές της περιφερείας Αμφίσσης και της εξαγωγής των από το λιμάνι της Ιτέας.

Ο αγροτικός κόσμος της Φωκίδας αλλά και της Αράχωβας Βοιωτίας που κατά κάποια εφημερίδα ήταν γύρω στις 5.000, συγκεντρώθηκε στην πλατεία Ησαΐα στην Άμφισσα και στο «Κορδώνειο» θέατρο όπου ακούστηκαν οι ομιλίες των βουλευτών του νομού και άλλων. Μετά το τέλος των ομιλιών ομάδα της συντονιστικής επιτροπής του συλλαλητηρίου παρέδωσε ψήφισμα στον Νομάρχη Φωκίδας για να το διαβιβάσει στην τότε Κυβέρνηση Καραμανλή.

1849: ΚΑΤΑΜΗΝΥΣΙΣ του Αναγνώστου Ζαφειροπούλου κατοίκου Δελφών

ΚΑΤΑΜΗΝΥΣΙΣ

του Αναγνώστου Ζαφειροπούλου κατοίκου Δελφών

κατά των

Δήμου Φράγκου Ταγματάρχου κατοίκου επίσης Δελφών, Ιωάννου Αλεξάνδρου Λοχαγού, Σταματίου Αποστολίδου ή Γουβάλη ανθυπολοχαγού, Κυριάκου Λουκατζίκου, κατοίκου Αμφίσσης και Παναγιώτου Γρίβα κατοίκου Βάργιαννης.

Εν Αμφίσση την 2 Μαρτίου 1849.

Προς τον Κ. Εισαγγελέα των εν Λαμία Πλημμελειοδικών.

Στυγερά πράξις καταμηνύεται ενώπιόν σας πραχθείσα κατ’ ελευθέρου πολίτου εν πλήρει μεσημβρία εκ μέρους εκείνων,οίτινες ήσαν διωρισμένοι διά την εξασφάλισιν της ζωής, τιμής και ιδιοκτησίας του, και εξαιτείται η σύντονος και σύντομος τιμώρησίς των προς ικανοποίησιν του νόμου και εμού του παθόντος.

Κατά την 16 του μηνός Μαΐου π.ε. οι ανωτέρω εγκαλούμενοι αξιωματικοί της Β. Κυβερνήσεως Δήμος Φράγκος, Ιωάννης Αλεξάνδρου και Σταμάτης Αποστολίδης ή Γουβάλας, διατάξαντες δεκαπέντε περίπου εμμίσθους πολιτοφύλακας, εξ ων τα ονόματα γνωρίζω μόνον των εγκαλουμένων, και επί κεφαλής των οποίων ήτον, ως αποσπασματάρχης ο Κυριάκος Λουκατζίκου, ελθόντες εις την εν Δελφοίς οικίαν μου, και αφού ως άλλοι κακούργοι μου ήρπασαν παν ό,τι εν αυτή εύρον ήτοι

1. τουφέκι Σασενάν με εννέα αύλακας δραχ. 120

1. κουμπούρα αργυρά δραχ. 120

1. χαρμπί αργυρόν δραχ. 35

1. γιαταγάνι πρώτης καλλιτάς με τόμη δραχ. 80

1. φουσεκλήκι αργυρόν με 9 χαντζούδια δραχ. 130

1. ζευγάρι μπαλάσκαις μπρούζινες δραχ. 6

1. σωγιά με θήκη αλεφαντική δραχ. 3

1. τριάστο με διάφορα ήδη, ήτοι δακτυλίδια, σκουλαρίκια και άλλα γυναικεία και με είκοσι ρηγήνας δραχ. 200

Σύνολον δραχ. 694.

Ακολούθως με έδεσαν οπισθάγκωνα τας χείρας, με προσήγαγον το εσπέρας εις τας 16 Μαΐου εις Χρυσόν εις την οικίαν του Λουκά Αθανασίου Μπαρκούτα. Αι αικίαι, τα τραύματα και αι μαστιγώσεις καθ’ όλην την νύκτα, είναι ανεκδιήγητα εις τον υποφαινόμενον. Βασανίζοντάς με διά να τους δώσω χρήματα καθ’ ας είχον διαταγάς των αξιωματικών των, βιασθείς, αν και άκων διά να μη μου αφαιρέσουν την ζωήν μου, εδανείσθην είκοσι ρηγανάτα τάλληρα από τον Σπυρίδωνα Κλήμην Χρυσαΐτην, τους έδωσα παρρησία του Λουκά Αθανασίου Μπαρκούτα Χρυσαΐτου, Αναγνώστου Διαμαντοπούλου, Μικρού, Νικολάου Καραθάνα εκ Δελφών και του δημάρχου Κρίσσης Δημητρίου Μηταντζή.

1865: Από την περιοδεία του βασιλιά Γεωργίου Α' στη Φωκίδα και Βοιωτία.

Σε αναφορές του ημερήσιου αθηναϊκού τύπου, από τηλεγραφήματα που ελάμβανε από τις πόλεις όπου διερχόταν ο βασιλιάς Γεώργιος Α' διαβάζουμε περί της περιοδείας κατά την διέλευσή του τον Απρίλιο του 1865 από την περιοχή μας τα εξής:

Περιοδεία της Α. Μ.

Τηλεγράφημα εξ Αμφίσσης.

Υπουργείον Εσωτερικών

Χθες υπεδέχθην την Α.Μ. εις τα όρια επαρχίας μετά υποστρατήγου Ιω. Του Γκούρα, ταγματάρχου Κουτρούμπη, της δημοτικής αρχής Δωριέων και Κυτινίων και πλήθους λαού, ζητωκραυγάζοντος και αγαλλομένου επί τη αισία αφίξει της Α. Μ. Ο ενθουσιασμός του λαού απερίγραπτος.

Την εσπέραν της χθες διήνυσεν ο Βασιλεύς εις Γραβιάν. Το εσπέρας επεσκέφθη καλύβας πτωχών και βασιλικώς και πλουσιοπαρόχως συνέδραμε.

Σήμερον διά του Δήμου Παρνασσίων αφίκετο ενταύθα πλήρης υγείας, ο δρόμος ον διέτρεξεν, υπήρχε κατειλημμένος υπό πλήθους λαού ζητωκραυγάζοντος. Εν τη πρωτευούση του δήμου τούτου μετά χαράς και αγαλλιάσεως οι κάτοικοι και η δημοτική αρχή υπεδέχθησαν Βασιλέα οι υπάλληλοι επαρχίας Παρνασσίδος, οι κάτοικοι Αμφίσσης, οι δημόται του δήμου τούτου και των ομόρων δήμων, εξελθόντων μετά σημαιών ικανήν απόστασιν Αμφίσσης υπεδέξαντο Βασιλέα ζητωκραυγάζοντες μετ’ ενθουσιασμού. Αι ζητωκραυγαί επλήρουν αιθέρα. Παρά την εν τη πόλει είσοδον ίστατο δήμαρχος και δημοτικόν συμβούλιον Αμφίσσης, ο Βασιλεύς εισήλθεν εις Άμφισσαν εν μέσω πλήθους λαού, ραντιζόμενος υπό των εν τοις παραθύροις και εξώσταις ισταμένων κυριών δι’ ανθέων, άπασαι αι προβεβηκείαι γυναίκες ικέτιδας χείρας είχον υψώσει προς τον ουρανόν, επικαλούμεναι τον Θεόν υπέρ της μακροβιότητος και διαφυλάξεως του Βασιλέως.

Ο Βασιλεύς διευθύνθη εις το προπαρασκευαστικόν πολυγωνικόν βάθρον, ένθα υπεδέχθη υπό του αρχιερέως Φωκίδος και του κλήρου. Μετά την δοξολογίαν μετέβη εις το ανάκτορον, προ της πύλης του οποίου κοράσια, άδοντα ύμνον, προσήνεγκον τη Α. Μ. στέφανον.

Ο Βασιλεύς, εξελθών εις τον εξώστην ευχαρίστησε το δι’ ενθουσιασμού απερίγραπτον ζητωκραυγάζον πλήθος, ου η χαρά έστιν ανέκφραστος.

Ο Βασιλεύς χαίρει πλήρει υγείαν.

ΣΥΜΒΟΛΑΙ ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑΝ ΤΩΝ ΚΑΤΑΛΩΝΙΩΝ ΕΝ ΕΛΛΑΔΙ

Το παρακάτω κείμενο είναι του Ant. Rubio Y.Lluch, που δημοσιεύτηκε στο δελτίο της Ιστορικής και Εθνολογικής  Εταιρείας της Ελλάδος το 1889, όπου βρίσκουμε σημαντικές πληροφορίες για την περιοχή μας (Δελφοί, Άμφισσα, Λιβαδειά, Στείρι, Θήβα κ.α.) κατά την περίοδο του 14^ου αιώνα, και στα τελευταία χρόνια της Καταλωνικής δυναστείας, στα δουκάτα των Αθηνών και Νέων Πατρών.