ΛΟΥΚΑΣ Ν. ΣΙΔΗΡΑΣ – Ο ΑΡΑΧΩΒΙΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΤΑΧΥΔΡΟΜΕΙΩΝ

 

Το 1859 γεννιέται στην Αράχωβα ο Λουκάς Νικ. Σιδηράς. Ο άνθρωπος αυτός  ξεκινώντας από τηλεγραφητής έφτασε στις αρχές του 20ου αιώνα να γίνει υποδιευθυντής και διευθυντής του Ταχυδρομείου Αθηνών και λίγο αργότερα διευθυντής των Τ.Τ.Τ. (Ταχυδρομεία – Τηλέγραφοι – Τηλέφωνα).

Το όνομά του το συναντάμε για πρώτη φορά το Δεκέμβριο του 1890 σε είδηση που αφορά τη κηδεία του μεγάλου Αραχωβίτη Ιατρού – καθηγητή της Ανατομίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Λουκά Παπαϊωάννου, όπου “κατεθέτει στέφανον εκ μέρους των εν Αθήναις παρεπιδημούντων Αραχωβιτών”.

Τον Σεπτέμβριο του 1894 αρραβωνιάζεται την Αγγελική Κομνά και τον Απρίλιο του 1895 διαβάζουμε στον Αθηναϊκό τύπο την αναγγελία των γάμων των: 

«Ετελέσθησαν οι γάμοι του κ. Λουκά Σιδηρά μετά της κεκοσμημένης πολλοίς  προτερήμασι δεσποινίδος Αγγελικής Κομνά, οις ευχόμεθα τον βίον όλβιον και ανέφελον. Παράνυμφος ην ο βουλευτής Λεβαδείας κ. Ι. Γεωργαντάς.» 

1936-ΠΑΣΧΑ ΣΤΗΝ ΑΡΑΧΩΒΑ ΤΟΥ ΠΑΡΝΑΣΣΟΥ

 

ΕΘΙΜΑ – ΤΟ ΨΗΣΙΜΟ ΤΩΝ ΑΡΝΙΩΝ – Η ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ.

Το Πάσχα της Αράχωβας είνε κάτι απερίγραπτο, κι’ ανώτερο από κάθε ευφάνταστη περιγραφή, κι’ υψηλότερο από κάθε χαρά και δυνατώτερο από κάθε αίσθημα.

Πάσχα στην Αράχωβα, είνε ένα ανείπωτο γλέντι, που μια φορά αν το δοκιμάσεις, μένει μεσ’ στην ψυχή σου ακέρηο πάντα, σαν ένα μάγο ονειροπόλημα, που θα γιομίζη την ψυχή σου θαυμασμό κι’ ευχαρίστηση.

Σαν σήμερα, όπου κι’ αν ρίξης τη ματιά σου, μεσ’ στην Αράχωβα, διακρίνεις απλωμένη ολοζώντανη τη χαρά. Ολόγυρά της οργιάζει ένα απλό ελληνικό αίσθημα γλεντιού, που γλυστράει στην απέραντη μυροβόλο κνίσσα.

Κάθε ενέργεια και κάθε εκδήλωσις της ζωής, σήμερα, στην Αράχωβα, είνε απόκοσμο τόσο, που να μην μπορεί να το συλλάβη η φαντασία, ή να το απεικονίση ο λογισμός.

1930: ΠΑΣΧΑ ΣΤΗ ΜΟΝΗ ΟΣΙΟΥ ΛΟΥΚΑ

 

Πάνω από τέσσερες μέρες αργίας, η Πασχαλιάτικες παύσεις. Μεις οι συνειθισμένοι να ζούμε κάθε ελεύθερη στιγμή στον καθαρό αέρα, στο ύπαιθρο, όσο μπορούμε κοντήτερα στην αγνή φύση, που θα τις περάσουμε αυτές τις μέρες;

Τα εκδρομικά σωματεία πηγαίνουν σε μακρυνές και ακριβές για μας εκδρομές. Μ’ αφού, απ’ ανώτερη βία, δε μπορούμε ένα απ’ αυτά ν’ ακολουθήσουμε, παίρνουμε το φτωχικό βαλάντιό μας, τη πλούσια σε συναισθήματα καρδιά μας, τα δοκιμασμένα πόδια μας, και ξεκινάμε για ένα λαμπρό προσκύνημα. Στους Δελφούς θα σταματήσουμε άφωνοι μπρος στο δημιουργικό κι’ ακαταγώνιστο Ελληνικό Πνεύμα, στο παμπάλαιο μοναστήρι του Οσίου Λουκά θα ριγήσουμε από μυστικόπαθες ψαλμωδίες ασκητικών καλογήρων, θα δούμε αδελφωμένες στον Ορχομενό και στη Σκριπού την αρχαία Ελλάδα με το Βυζάντιο και θα νοιώσουμε ενθουσιασμό κι’ εθνική υπερηφάνεια στη λεβεντογεννήτρα Αράχωβα και στη ξακουστή Λεβαδειά. Θα κάνουμε ένα πνευματικό λουτρό ψυχικής κάθαρσης στης ιστορίας τα πλούσια νερά, απ’ τον καιρό της Δελφικής Πυθίας ως των αρματωλών και των κλεφτών τη θρυλική εποποιΐα…

Τα Κουκουριώτικα(VI)

Σκηνές από τα μέσα της δεκαετίας του ’50 
έως τα μέσα της δεκαετίας του ’60  

(ΙΙ) Ο Μάρκος του μπαρμπα Ανδρέα

Εκείνο το καλοκαιρινό πρωινό, οι νεαροί υλοτόμοι του Κούκουρα - ανάμεσά τους και ο αδελφός μου, ο Λουκάς -  που πήγαιναν από τα βαθιά χαράματα στο απέναντι Ξεροβούνι, για να κόψουν ξύλα για το χειμώνα, είχαν αργήσει περισσότερο από το αναμενόμενο και είχε αρχίσει μεγάλη ανησυχία στη γειτονιά. 

Συνήθως, η παρέα αυτή ξεκινούσε γύρω στις δυόμιση τη νύχτα από το χωριό και μέχρι τις έντεκα η ώρα πριν το μεσημέρι είχε επιστρέψει με τα μουλάρια φορτωμένα καυσόξυλα.

Τη συγκεκριμένη όμως μέρα, πέρασε το μεσημέρι και μετά εμφανίστηκαν: ο Λουκάς, ο Γιώργος και ο Αλέκος με τα ζώα τους, και μάλιστα φορτωμένα, όχι μόνο με ξύλα, αλλά και με το σαμάρι και τις τριχιές άλλου ζώου. Ο Νίκος κι ο αδελφός του, ο  Αριστείδης, είχαν μείνει  πίσω  με το μουλάρι τους, το Μάρκο. 

1821 Η αυτόγραφος επιστολή τοῦ Διάκου στους Αραχωβίτες

Ἐθνικά κειμήλια

Μία αυτόγραφος επιστολή τοῦ Διάκου

Αγνωστες σελίδες  από την νέα ιστορία μας

Του Νικ. Σ. Γκινόπουλου

Ἕνα ἀπό τὰ  ἐθνικώτερα κειμήλια - κειμήλια  πού ἀποπνέουν τὸ  εὐγενικό καὶ ὑπεράϋλο ἄρωμα ἑνός ἄλλου κόσμου καὶ ζωντανεύουν μορφές ἡρωϊκές πού τὶς ἐνέπνεαν καὶ τὶς ἐθέρμαιναν κἄποια ὑπέρτερα καὶ θερμουργά ἰδανικά - τὰ  ἰδανικά τῆς πίστεως  καὶ τῆς πατρίδος - εἶναι καὶ μία αὐτόγραφος ἐπιστολή τοῦ ἐπικοῦ καὶ παρθενικοῦ ἥρωος, πού ἐδόξασε τὴν Ἀλαμάνα - ἐπιστολή, ποὺ μέσα σ’ ἄλλα βρῆκα στὴν ἱστορική μονή τῆς  Βαρνάκοβας σὲ μια λαογραφική μου περιοδεία. Ἡ ἐπιστολή αὐτή γράφτηκε στὴν ἑξῆς περίστασι. Ὁ Διάκος - δοξασμένο γέννημα καὶ θρέμμα  καὶ καύχημα τῆς  Ἀρτοτίνας, ὅπως σὲ ἄλλο ἱστορικό μας σημείωμα θ’ ἀποδείξουμε  - ὅταν  πέταξε για τὸ γνωστό λόγο τὸ  ράσο καὶ ἀπεφάσισε νὰ γίνῃ  ἀπό στρατιώτης τοῦ Χριστοῦ στρατιώτης τῆς πατρίδος κατετάχθη στὸ σῶμα τοῦ περιφήμου κατά τὴν ἐποχήν ἐκείνην ὁπλαρχηγοῦ καὶ συμπολίτη του Σκαλτσοδήμου κι ἀπό τὸ  Σκαλτσοδῆμο ὁ θρυλικός   ἥρως πῆρε τὰ πρῶτα διδάγματα τῆς τόλμης καὶ τῆς αὐτοθυσίας. γι’ αυτό μ’ ὅλες τὶς κατόπιν παρεξηγήσεις πού ἔφεραν τὸ χωρισμό τους, ὁ Διάκος ἔτρεφε τὸ  βαθύτερο πρὸς τὸν ἀρχηγό του σεβασμό καὶ τὴν μεγαλύτερη   στὴν ἀνδρεία καὶ τὴν φιλοπατρία ἐκτίμησι. Ἀλλ’ ἐνῷ ὁ Σκαλτσοδῆμος τὸν πῆρε κατ’ ἀρχάς «γιά τὸ ἀσκί»  - μιά  δουλειά ὑπηρετική - ὁ Διάκος ἔδειξε σὲ λίγο ὅτι ἦταν γεννημένος γιὰ μεγαλύτερα. Γιατί διακρίθηκε ὄχι μονάχα γιά τὴν σύνεσι, τὴν  τόλμη καὶ τὴν  ἀνδρεία του, ἀλλά καὶ γιά τὴν ψυχική του εὐγένεια. Ἔτσι ὁ Διάκος ἔγινε πρωτοπαλλήκαρό του. κι ὅταν ἔλειπε ὁ ἀρχηγός, ὁ Διάκος τὸν ἀναπλήρωνε. Ἀργότερα, ὅταν ἐχωρίσθηκε ἀπό τὸν  ἀρχηγό του - γιά τοὺς λόγους πού σ’ ἄλλο ἱστορικό μας σημείωμα θ’ αναφέρωμε - ἐπῆγε στὸν Ἀλῆ πασᾶ, και κατετάχθη στὸ σῶμα τῶν σωματοφυλάκων τοῦ τυράννου - τοὺς τσοχανταραίους. ἐκεῖ γνωρίστηκε μὲ πολλούς ὁπλαρχηγούς πού εἶχαν συναχθῇ στὴν Αὐλήν τοῦ Ἀλῆ  κι ἔγινε φίλος καὶ ἀδελφοποιτός τοῦ ἥρωος τῆς Γραβιᾶς Ἀνδρίτσου. Ὅταν δὲ κατά τὸ  1816 ὁ Ἀνδρίτσος διωρίσθηκε ἁρματωλός τῆς Λιβαδειᾶς ἐπῆρε μαζί του καὶ τὸ Διάκο γιά ἀξιωματικό του - Μπουλούκμπαση. Κι ὕστερα σὰν κηρύχθηκε ἀπό τὸ  Σουλτάνο ὁ πόλεμος ἐναντίον τοῦ Ἀλῆ πασᾶ, ὁ Ὁδυσσέας ἀναγκάσθηκε νὰ φύγῃ ἀπό τὴν Λιβαδειά γιατ’ εἶχε  χαρακτηρισθῇ ὡς ὀπαδός τοῦ τυράννου, τότε ὁ Διάκος ἀνακηρύχθηκε ἀπό τα παληκάρια τοῦ Ἀνδρίτσου καὶ ἀπό τοὺς προκρίτους τοῦ τόπου ὁπλαρχηγός τῆς Λιβαδειᾶς (26 Ὀκτωβρίου 1820) - ἐκλογή πού ἀναγνώρισε γιά τὸν τύπο κατόπιν καὶ ἡ τουρκική ἀρχή. Γι’ αὐτό στὶς παραμονές τῆς  Ἐπαναστάσεως ὁ Ἀρτοτιναῖος Διάκος βρέθηκε ἁρματωλός τῆς  Λιβαδειᾶς. 

1923: ΜΙΑ ΩΡΑΙΑ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

 

Μια ωραία ανακοίνωση του Αστυνομικού Σταθμού Αγίου Βλασίου, τον Μάρτιο του 1923, που την υπογράφει ο Διοικητής του Σταθμού τότε ανθυπασπιστής Χ. Μαδιάς, θα διαβάσετε σήμερα και που την παρουσιάζω για πρώτη φορά και ανήκει στην συλλογή μου. Τέτοιες επιστολές-αναφορές-ανακοινώσεις, έχουν δημοσιευθεί κατά καιρούς από διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Πατήστε λοιπόν επάνω στην φωτογραφία να την διαβάσετε και θα καταλάβετε τον λόγο που την έβαλα αυτούσια και δεν την καθαροέγραψα,

ΑΡΑΧΩΒΑ 1927

 

Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στην Αράχωβα της Βοιωτίας και τα σπίτια γύρω από αυτήν στην ανατολική πλευρά της, σε εξώφυλλο περιοδικού με τον τίτλο «Νέα από την Ελλάδα» τον Ιούνιο του 1931. Η έκδοσή του περιοδικού γινόταν  για την ομογένεια των Ελλήνων της Αμερικής, από το τυπογραφείο της «ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ». Η φωτογραφία είναι τραβηγμένη το 1927 από τη φωτογράφο Νέλλη Σουγιουλτζόγλου (Nelly’s) κατά την διάρκεια των πρώτων Δελφικών Εορτών.

1872: ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΟΝ ΟΣΙΟ ΛΟΥΚΑ-ΔΙΣΤΟΜΟ-ΑΡΑΧΩΒΑ-ΔΕΛΦΟΥΣ

Η μεταξύ του χωρίου Κυριάκιον και της Μονής του Οσιου Λουκά απόστασις είναι ώρας και ημισείας. Διερχόμεθα ωραία και τερπνά τοπία και αφικνούμεθα εις την Μονήν σώοι και αβλαβείς περί ώραν 3 μ.μ. Οι μοναχοί σχεδόν άπαντες ευρίσκοντο εντός της ευρυχώρου και περικαλούς μονής και από διαφόρων μερών του οικοδομήματος εβλέπομεν γυναίκας εξερχομένας, αίτινες ευρίσκοντο εν τη Μονή αι μεν χάριν του Ναού, αι δε όπως κομίσουν εις τους μοναχούς η λάβωσι παρ' αυτών λευκά ενδύματα προς πλύσιν. Είναι δε περίεργος η επικοινωνία αύτη η αδιάπαυστος των μοναχών μετά των κατοίκων του εγγύτατα τη Μονή ευρισκομένου χωρίου Στείρι, ως και των Στειριωτών μετά του ευαγούς οίκου. Λέγουσιν οι μοναχοί, δια να παραστήσουν την βραχυτάτην απόστασιν του Μοναστηρίου από του χωρίου Στείρι. «Τι Στείρι, τι μοναστήρι;» Και όχι δυσκόλως δυνάμεθα ν ' ανακαλύψωμεν ότι οι Στειριώται ευρίσκονται μετά της Μονής εις αδιάλειπτον επικοινωνίαν και αμοιβαίως.

«Διολέτα-Παναγιώταινα-Καλύβαινα»!

 

Της Άλτα Φίλου – Πατσαντάρα 

Διαβάζοντας στα «Κουκουριώτικα» του συμπατριώτη μου Στάθη Ασημάκη για την Κατσ΄λουΠαγώνα την θυμήθηκα ευθύς κι εγώ γιατί ήταν μέρος και της δικής μου γειτονιάς, της Κουμούλας. Ο αδελφός της ο Κατσ΄λουΠαναγιώτης είχε το σπίτι του απέναντι από το δικό μας και κάθε που γιόρταζε, στις 21 Νοεμβρίου, της Παναγίας, ερχόταν η αδελφή του, η Κατσ΄λουΠαγώνα, για επίσκεψη. Διάλεγε βέβαια πάντα την πιο ακατάλληλη ώρα: είτε αχάραγα το πρωί, είτε το μεσημέρι που όλοι οι γείτονες έπαιρναν τον υπνάκο τους. Εμείς τα παιδιά, που τον μεσημεριανό ύπνο τότε τον είχαμε τιμωρία, κάτι τέτοια περιμέναμε για να πεταχτούμε έξω στο δρόμο. Έτσι κι εκείνο το μεσημέρι που την άκουσα να φωνάζει με τις ώρες για να της ανοίξουν την αυλόπορτα, να μπει στο σπίτι και να πει τα χρόνια πολλά στον αδελφό της. Πετάχτηκα έξω και την είδα να τρέχει αλαφιασμένη μια στην αυλόπορτα και μια στο μικρό παραθυράκι, στην πίσω μεριά του σπιτιού που ήταν ακριβώς στην απέναντι πλευρά του δρόμου από το σπίτι μας. Μου ήταν συμπαθής ως φυσιογνωμία, θυμάμαι το λιπόσαρκο πρόσωπό της, κάτω από το μαύρο τσεμπέρι της και το σβέλτο περπάτημά της. Ήταν η παιδική περιέργεια που με έκανε να την παρακολουθώ εκείνο το απομεσήμερο.

«Διολέτα-Παναγιώταινα-Καλύβαινα, όρα Διολέτα-Παναγιώταινα-Καλύβαινα»!

Τα Κουκουριώτικα(VI)

Σκηνές από τα μέσα της δεκαετίας του ’50 

έως τα μέσα της δεκαετίας του ’60  

(Ι) H Κατσ’λου Παγώνα

Inmemoriam

Μικρός, όταν δεν είχα εξοικειωθεί καλά με το δρόμο, έβγαινα στην εξώπορτα και καθόμουν στη σκάλα μας, παρακολουθώντας τα μεγαλύτερα παιδιά που έπαιζαν εκεί γύρω.

Κάποια μέρα, είδα να ξεπροβάλλει, από τα ανατολικά, ένα γαϊδουράκι φορτωμένο με κλαριά και πίσω του να το συνοδεύει μια ηλικιωμένη, κοντή, αδύνατη και φτωχοντυμένη γριούλα. Tα παιδιά της γειτονιάς, αμέσως μόλις την αντιλήφτηκαν, σταμάτησαν το παιχνίδι τους, την περικύκλωσαν κι άρχισαν να φωνάζουν εν χορώ: “Κατσ’λουΠαγώνα-Κατσ’λουΠαγώνα”.

Η γριούλα αυτή έκανε μια με το χέρι της να σπάσει  τον παιδικό κλοιό και σαλάγησε το ζώο της, προσπαθώντας να απομακρυνθεί, όσο γινόταν πιο γρήγορα, από το ενοχλητικό παιδικό λεφούσι.

Αυτό το επεισόδιο το είδα να παίζεται μπροστά στα μάτια μου κι άλλες φορές. Όταν ήρθε η σειρά να πάρει η παιδική παρέα μου την κυρίαρχη θέση στο δρόμο της γειτονιάς, δασκαλεμένοι από τους προηγούμενους, μόλις βλέπαμε την ταλαίπωρη Παγώνα, συνεχίζαμε την παράδοση της κοροϊδίας. Έτσι και η παιδική μου παρέα ασκούσε επάνω στη δυστυχισμένη αυτή γυναίκα, αυτό που σήμερα ονομάζεται bullying. Μια πράξη με μοντέρνο μεν όνομα, αλλά τόσο παλιά, όσο και ο άνθρωπος.