1872 – 1975 Η σφραγίδα του Δήμου Αραχώβης: ο Γεώργιος Καραϊσκάκης ως δημοτικό έμβλημα.

 

Σφραγίδα του Δήμου Αραχώβης σε έγγραφο στα τέλη του 19ου αιώνα.

Η ιστορία των δημοτικών σφραγίδων δεν αποτελεί απλώς ένα κεφάλαιο της διοικητικής οργάνωσης του ελληνικού κράτους, αλλά και έναν πολύτιμο καθρέφτη της ιστορικής μνήμης και της συλλογικής ταυτότητας κάθε τόπου. Μέσα από τα σύμβολα που επιλέγονται να κοσμήσουν μια σφραγίδα αποτυπώνονται οι αξίες, οι ιστορικές αναφορές και οι προσωπικότητες που οι τοπικές κοινωνίες θεωρούν άξιες διαχρονικής τιμής.

Για τον Δήμο Αραχώβης, η πρώτη γνωστή δημοτική σφραγίδα χρονολογείται από το 1839. Ήταν κυκλική και έφερε περιμετρικά την επιγραφή «ΔΗΜΑΡΧΕΙΟΝ ΡΑΧΩΒΗΣ», αποτελώντας το πρώτο επίσημο διακριτικό του νεοσύστατου δήμου κατά τα πρώτα χρόνια της συγκρότησης του ελληνικού κράτους. Η απλότητα της μορφής της αντανακλούσε την εποχή της δημιουργίας των πρώτων δημοτικών θεσμών, χωρίς να περιλαμβάνει ακόμη κάποιο ιδιαίτερο εθνικό ή τοπικό εικονογραφικό σύμβολο.

Η πρώτη σφραγίδα του δήμου Αραχώβης σε έγγραφο του 1839.

Λίγες δεκαετίες αργότερα, η δημοτική αρχή της Αράχωβας προχώρησε σε μια επιλογή με έντονο ιστορικό και συμβολικό περιεχόμενο. Όπως πληροφορεί η εφημερίδα «Αιών» της 13ης Οκτωβρίου 1872, το Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσισε η νέα σφραγίδα του Δήμου να φέρει στο κέντρο της την εικόνα του Γεωργίου Καραϊσκάκη και τον αριθμό 1826, ενώ περιμετρικά να αναγράφεται η επιγραφή «Δήμος Αραχώβης». Η απόφαση εγκρίθηκε από την κυβέρνηση, η οποία διέταξε την κατασκευή της νέας σφραγίδας σύμφωνα με την πρόταση του Δήμου.

 (Ἐφημερίδα: «ΑΙΩΝ», αριθ. φύλ. 2838

13/10/1872

ΔΙΑΦΟΡΑ

[…]

Το δημοτικόν Συμβούλιον Αραχώβης, της επαρχίας Λεβαδείας, απεφάσισε προ τινος, μέλλον να ορίση περί της σφραγίδος του Δήμου τούτου, ίνα η σφραγίς αύτη φέρη εν μέσω την εικόνα του αειμνήστου στρατάρχου Καραϊσκάκη και τον αριθμόν 1826, πέριξ δε την επιγραφήν «Δήμος Αραχώβης». Η Κυβέρνησις ενέκρινε την απόφασιν αυτήν του Δήμου Αραχώβης, διετάχθη δε η κατασκευή της σφραγίδος, κατά τα αποφασισθέντα. Αι δημοτικαί Αρχαί της Αραχώβης, διά της αποφάσεώς των ταύτης, απέδειξαν αισθήματα ευγενή και ελληνικώτατα, εφ’οις οφείλεται αυτοίς έπαινος. Αντί παντός άλλου εμβλήματος, προϋτίμησαν την εικόνα εκείνου, όστις, εν έτει 1826, ηγούμενος των Ελλήνων, ους πάντοτε ωδήγει εις την νίκην, κατετρόπωσε παρά την Αράχωβαν τον τουρκικόν στρατόν του Μουστάμπεη, τον προηγουγένως μετασχόντα της πολιορκίας του Μεσολογγίου. Η τιμή εις αναμνήσεις τοιαύτας μαρτυρεί, ότι το εθνικόν αίσθημα ακμαίον ζη εν ταις καρδίαις των αποδιδόντων αυτήν.

[…]

Η επιλογή αυτή δεν ήταν τυχαία. Η Αράχωβα είχε συνδέσει άρρηκτα την ιστορική της πορεία με τη μεγάλη νίκη του Γεωργίου Καραϊσκάκη κατά των οθωμανικών δυνάμεων του Μουστάμπεη, τον Νοέμβριο του 1826, μία από τις σημαντικότερες στιγμές της Ελληνικής Επανάστασης στη Ρούμελη. Η αναγραφή του έτους 1826 στη σφραγίδα υπενθύμιζε ακριβώς αυτή τη λαμπρή σελίδα της ελληνικής ιστορίας, ενώ η μορφή του στρατάρχη αναδείκνυε τον άνθρωπο που ταυτίστηκε όσο λίγοι με τον αγώνα και τη νίκη της Αράχωβας.

Ιδιαίτερη αξία έχει και ο τρόπος με τον οποίο η ίδια η εφημερίδα σχολιάζει την πρωτοβουλία του Δήμου. Ο συντάκτης επαινεί τη δημοτική αρχή, θεωρώντας ότι προτίμησε, αντί οποιουδήποτε άλλου εμβλήματος, να τιμήσει έναν από τους κορυφαίους ήρωες της Επανάστασης και να διατηρήσει ζωντανή τη μνήμη της νίκης του 1826, χαρακτηρίζοντας την απόφαση ως έκφραση «ευγενών και ελληνικωτάτων αισθημάτων».

Το σύντομο αυτό δημοσίευμα του «Αιώνα» αποκτά σήμερα ιδιαίτερη ιστορική σημασία, καθώς αποτελεί μία από τις παλαιότερες και σαφέστερες μαρτυρίες για τη δεύτερη γνωστή σφραγίδα του Δήμου Αραχώβης. Παράλληλα, αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο μια τοπική κοινωνία επέλεξε να αποτυπώσει στην επίσημη διοικητική της ταυτότητα όχι ένα αφηρημένο σύμβολο, αλλά τον πρωταγωνιστή της σημαντικότερης στιγμής της ιστορίας της. Έτσι, η δημοτική σφραγίδα μετατρέπεται από ένα απλό διοικητικό εργαλείο σε φορέα ιστορικής μνήμης, εθνικής συνείδησης και διαχρονικής τιμής προς τον Γεώργιο Καραϊσκάκη και τη νικηφόρα Μάχη της Αράχωβας.

Σφραγίδα της Κοινότητας Αραχώβης σε έγγραφο του 1924.

Λίγο περισσότερο από εκατό χρόνια πέρασαν, και το ιδιαίτερο αυτό έμβλημα με τη μορφή του Γεωργίου Καραϊσκάκη που είχε Δήμος Αραχώβης στο κέντρο της σφραγίδας του καταργήθηκε οριστικά το 1975, με την ψήφιση του Νόμου 48/1975 (ΦΕΚ 108/Α/1975). Όλοι οι Δήμοι και οι Κοινότητες της χώρας υποχρεώθηκαν να τοποθετήσουν στο κέντρο της σφραγίδας τους αποκλειστικά το επίσημο έμβλημα της Ελληνικής Δημοκρατίας (το Εθνόσημο). Σύμφωνα με το Άρθρο 9 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων, η επίσημη σφραγίδα ενός δήμου αποτελείται από τρεις ομόκεντρους κύκλους:

• Στο κέντρο: Το Εθνόσημο της Ελληνικής Δημοκρατίας.
• Στον μεσαίο κύκλο: Το όνομα του Δήμου.
• Στον εξωτερικό κύκλο: Οι λέξεις «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» και το όνομα του Νομού.

Αράχωβα 23/9/2026

Λουκάς Αλ. Παπαλεξανδρής