Λαογραφικά στοιχεία του Φεβρουαρίου...

 

Του Γιώργου Οικονόμου

Ο Φεβρουάριος είναι ο δεύτερος μήνας του έτους, σύμφωνα με το Γρηγοριανό ημερολόγιο.

Στην αρχαία Ελλάδα, ο Φεβρουάριος ήταν αφιερωμένος στο μήνα των Ανθεστηριών, Διονυσιακή γιορτή αφιερωμένη στο Διόνυσο και τον Ερμή, γιορτή των άνθεων αλλά και τελετή  για τις ψυχές των νεκρών.

Φλεβάρη τον αποκαλεί προπάντων, ο λαός μας, επειδή απ΄τις πολλές βροχές και τα χιόνια ανοίγει τις φλέβες του, πρόκειται για παρετυμολογία, όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο Δημ. Λουκάτος.

Το μήνα αυτό κάνει αρκετό κρύο αλλά ταυτόχρονα όμως είναι και ο προάγγελος της καλοκαιρίας:

Ο Φεβρουάριος ονομάζεται:

• κουτσός, Φλιάρης, κούτσουρος ή κουτσοφλέβαρος, επειδή σύμφωνα με την παράδοση, ο Μάρτιος δανείστηκε δύο ημέρες απ΄το Φεβρουάριο και κατά τη διάρκεια των δύο αυτών ημερών «πάγωσε τη γριά».

"Τ' Αγιου Δημητριού το γαϊδουροκαλόκαιρο"

Του Γεωργίου Οικονόμου

Το φθινόπωρο είναι ίσως η πιο μυστηριώδης και ιδιόμορφη εποχή του χρόνου. Είναι μια περίοδος μελαγχολική, επειδή πλησιάζει ο χειμώνας, καθώς η φύση ολόκληρη, κουρασμένη απ’ την ένταση του καλοκαιριού και της άνοιξης, αρχίζει να καταρρέει, να σωριάζεται κατάχαμα σαν αρχίσουν τα φύλλα να πέφτουν και τα μαύρα σύγνεφα να σκοτεινιάζουν τη φύση.

Απ' την άλλη όμως  δίνει τόσες ομορφιές με διαφορετικό εντελώς χαρακτήρα. Με τα γλυκά σταφύλια του, τα ξινά και τα μήλα του - που γεμίζει όλη η φύση - τους τρύγους και τις γιορτές του σταφυλιού… Μια εποχή που μας δίνει και αισιοδοξία για τη συγκομιδή, που θα βοηθήσει σε ένα εύκολο ξεχειμώνιασμα. Ο καιρός πότε θυμίζει καλοκαίρι και πότε τον επερχόμενο χειμώνα.

Απ' τη Λειτουργική ζωή της Μ. Εβδομάδας.

Του Γιώργου Οικονόμου

Θυμάμαι από τα παιδικά μου χρόνια, πόσο με συγκινούσε ο υμνολογικός και λειτουργικός χαρακτήρας της Μ. Εβδομάδας. Με τον αείμνηστο παππού μου Παναγιώτη Δεμερτζή (ψάλτη), ανέβαινα στο ψαλτήρι, έχοντας το βιβλιαράκι μαζί μου, προσπαθώντας να μάθω κάποια λειτουργικά στοιχεία ή και ύμνους που συνθέτουν τη μυσταγωγία της Μ. Εβδομάδας.
Βίωμα που με συγκινεί ως σήμερα, ειδικά τις ημέρες αυτές της Θείας κορύφωσης του πάθους του Χριστού...

Το έθιμο του αμίλητου νερού της Πρωτοχρονιάς

Του Γιώργου Οικονόμου

Η Πρωτοχρονιά ανήκει, ως γνωστόν, στις γιορτές του Δωδεκαημέρου, μιας χρονικής περιόδου, με δεισιδαιμονίες και παλιά έθιμα, που αρχίζει την παραμονή των Χριστουγέννων και τελειώνει ανήμερα των Φώτων. 

Την περίοδο αυτή οι θρησκευτικές αντιλήψεις αναμειγνύονται με τις αρχέγονες δοξασίες και συγκροτούν το σύστημα της λαϊκής πίστης η οποία εκδηλώνεται με τη λαϊκή λατρεία. Η συνύπαρξη αυτή είναι απαραίτητη, καθώς οι άνθρωποι δεν είναι δυνατόν να ερμηνεύσουν με τον ίδιο τρόπο τα φαινόμενα και τα περιστατικά της ζωής τους σε σχέση με τη φύση που τους περιβάλλει.

Στα έθιμα της Πρωτοχρονιάς, μεγάλη σημασία έχει ο φόβος για το άγνωστο, καθώς και οι επιδιώξεις για την ευημερία και την καλοχρονιά όλων των ανθρώπων. Γι αυτό ακριβώς όλες οι προλήψεις έχουν μεταφερθεί στον ερχομό του καινούριου χρόνου που κύριο μέλημα είναι η ομαλή μετάβαση από το γνώριμο στο άγνωστο, μέσα από έθιμα της λαϊκής λατρείας τα οποία συνδυάζονται με τα προχριστιανικά δρώμενα και τελετουργίες.

Λαογραφικά του Νοεμβρίου στην Αράχωβα

Του Γιώργου Οικονόμου

Ψάχνοντας τις σημειώσεις μου, ανέσυρα κάποια λαογραφικά στοιχεία που αφορούν στην Αράχωβα για το μήνα Νοέμβριο, που σας παραθέτω εν συντομία.

Ο Νοέμβριος ο ενδέκατος μήνας του χρόνου, αποτελεί το βασικό προάγγελο του χειμώνα. Αποκαλείται τοπικά και "Νουέμβριος" ή "Νουέμβρς". Στο αρχαιοελληνικό αττικό ημερολόγιο ο Νοέμβριος ήταν ο πέμπτος κατά σειρά μήνας και ονομαζόταν «Μαιμακτηρίων» από την εορτή «Μαιμακτήρια». Στα Λατινικά λέγεται και Novam, εξ’ ου και το σημερινό όνομα του.

Έχει αρκετές προσωνυμίες , εξαιτίας των μετεωρολογικών φαινομένων του Νοέμβρη ή των εργασιών των γεωργοκτηνοτρόφων.

Έτσι καλείται:
• Βροχάρης, επειδή είναι ο πλέον βροχερός μήνας ετησίως.
• Μπρουμάρης, εξαιτίας της πάχνης αρκετών πρωινών του Νοεμβρίου.
• Σποριάς ή Σπορίτης, εξαιτίας της σποράς.
• Κρασομηνάς, διότι το μήνα αυτό ανοίγουν τα κρασιά.
• Μεθυστής, επειδή πολλοί δοκιμάζοντας τα κρασιά, μεθούν.
• Σκιγιάτ(η)ς, γιατί η σκιά (νύχτα) υπερέχει σημαντικά της ημέρας.
• Παχνιστής, γιατί παχνίζουν τα ζώα.
• Νιαστής, γιατί γίνονται τα τελευταία οργώματα.
• Ξυλευτής, γιατί κόβουν ξύλα εν’ όψει του χειμώνα.
• Χαμένος, επειδή εξαιτίας των μικρότερων ημερών, μειώνεται συνολικά ο χρόνος εργασίας.
• Ανακατεμένος, λόγω του άστατου καιρού του.

Αντίστοιχα εξαιτίας των γιορτών του Νοεμβρίου, αποκαλείται και Αρχαγγελίτης ή Άγιομηνάς, Αντριάς κλπ.