Δευτέρα 25 Απριλίου 2022

Πανηγυράκι στην Αράχωβα του Παρνασσού το 1899.

 

Ἀπό τὸ Κλεινόν  Ἄστυ εἰς τὴν Ἀνεμώρειαν ἤ Ἀράχωβαν! Δηλαδή εἰς ὕψος 4.000 περίπου ποδῶν ἄνω τῆς θαλάσσης. Μὲ τὸν Παρνασσόν ἄνωθι τῆς κεφαλῆς μου ὡς φρεσκοασβεστωμένον μὲ τὰς παντοτεινάς χιόνας του. Μὲ τὴν φαλακράν Κίρφην ἀντίκρυ μου τὴν σήμερον Ξηροβούνι, Σουμαλές, Ραγκαβᾶς, Τσίμενα, Κισφινιώτικο βουνό καὶ δὲν ἠξεύρω πῶς ἄλλως λεγομένην. Μὲ τὸν Κατοπτήριον χῶρον πλησίον μου, τὸν ὁποῖον ὁ Πίνδαρος ἀποκαλεῖ: «Οὔρειάς τε σκοπιάς θεῶν, νιφοβόλον τ’ ὄρος ἱερόν», ἀφ’ ὅπου κατασκοπεύων ὁ Ἀπόλλων κατετόξευσε τὸν δράκοντα. Μὲ βουνά τέλος δεξιᾷ, ἀριστερᾷ, ἄνωθι - κάτωθι, βουνά πανύψηλα, μεγαλοπρεπῆ, μυστηριώδη, φαντασμαγορικά, χάρις εἰς τοὺς μύθους καὶ τὴν ἱστορίαν τὴν Ἑλληνικήν. Καὶ μὲ νερά, ὦ λυσσαμένοι Ἀθηναῖοι, ἀναπηδῶντα ἀπό κάθε βράχο εἰς πᾶν βῆμα, κελαρύζοντα εἰς «ἀργυροειδεῖς δίνας, καθαραῖς δὲ δρόσοις»  ψυχρότερα πολύ ἀπό τὰ παγωμένα  τοῦ Γιαννάκη, τοῦ Ρήγου ἤ τοῦ Ζαχαράτου σας.

Κυριακή 17 Απριλίου 2022

Η Μεγαλοβδομάδα

 

«Δεῦτε λάβετε φῶς ἐκ τοῦ ἀνεσπέρου φωτός»,
από τον καλλίφωνο, αείμνηστο, Παπα Λουκά, στον Αϊ Γιώργη.

Της Άλτας Φίλου - Πατσαντάρα

Οι νυχτερινές ακολουθίες των Χαιρετισμών και της Μεγάλης Εβδομάδας στάθηκαν από τις μεγαλύτερες κρυφές χαρές των παιδικών και εφηβικών μου χρόνων. Θαρρώ, πως μόνο όσοι μεγάλωσαν σε χωριό θα μπορέσουν να καταλάβουν την συγκίνηση που με καταλάμβανε με το άκουσμα της καμπάνας τo βράδυ της πρώτης Παρασκευής των Χαιρετισμών. Αλλαγή εποχής! Έμπαινε η άνοιξη, το μάζεμα της ελιάς -μέσο βιοπορισμού πλείστων οικογενειών τότε στο χωριό- είχε πλέον τελειώσει, οι γονείς στο σπίτι, η γειτονιά ξανάβρισκε τους ρυθμούς της και τα πρώτα κοσούλτα είχαν ήδη ξεκινήσει δειλά και όταν ο καιρός το επέτρεπε τις συνεδρίες τους. Εκείνη την πρώτη Παρασκευή των Χαιρετισμών έκανε η γειτονιά μας και την πρώτη της θριαμβευτική έξοδο, με απαρτία και τάξη προς την εκκλησία της ενορίας μας, την Παναγία. Οι γιαγιάδες μας πρώτες-πρώτες, με καλοσιδερωμένο το μαύρο τσεμπέρι στο κεφάλι, κατόπιν οι μανάδες μας και στη συνέχεια εμείς τα κορίτσια πιασμένες αγκαζέ στο δρόμο, όλες μαζί μέχρι να φτάσουμε στα σκαλοπάτια του Καραθανάση, που εκεί αρχίζαμε την τρεχάλα για το ποιά θα φτάσει πρώτη στο προαύλιο της εκκλησίας.

Πέμπτη 31 Μαρτίου 2022

1955 – ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ κ. ΕΛΣΑΣ ΜΑΞΓΟΥΕΛ ΕΙΣ ΤΟ ΜΑΝΤΕΙΟΝ ΤΩΝ ΔΕΛΦΩΝ

 

Του κ. Λ. Γ. Κορομηλά

Ο Γάλλος αρχαιολόγος κ. Αμαντρύ αναπτύσσει  την ιστορίαν του αρχαίου χώρου – Η Ολίβια Ντε Χάβιλλαντ ζητεί να μάθει τα περισσότερα.

 Επί του «Αχιλλέως», 30 Αυγούστου

Μετά από ένα θαυμάσιο ταξίδι, το πλοίο της θαλάσσιας εκδρομής της Έλσας Μάξγουελ αγκυροβόλησε περί ώραν 7.30 πρωινήν εις Ιτέαν. Επειδή οι προσκεκλημένοι είχαν από νωρίς το προηγούμενο βράδυ αποσυρθεί  προς αν΄παυσιν – πλην της Έλσας Μάξγουελ, η οποία μέχρι του μεσονυκτίου έπαιζε πόκερ -  από πολύ πρωί απεθαύμαζον το άγριον και γυμνόν τοπίον που πλαισιώνεται από τον απροσπέλαστον Παρνασσόν. Την 10ην ώραν διά τεσσάρων λεωφορείων πούλμαν του τουριστικού γραφείου «Όλυμπος», οι προσκεκλημένοι μετεφέρθησαν εις Δελφούς, πλην της Έλσας Μάξγουελ και ελαχίστων άλλων, οι οποίοι εφοβήθησαν τον πράγματι καυστικόν ήλιον. Εις την ιεράν οδόν του αρχαίου χώρου ο Γάλλος αρχαιολόγος καθηγητής κ. Αμαντρύ ωμίλησεν δι’ ολίγων αναπτύξας την ιστορίαν των Δελφών διά μέσου των αιώνων. Εν συνεχεία υπό την καθοδήγησιν των ειδικών ξεναγών της κδρομής κυρίας Κασαβέτη και των κ.κ. Καρποζήλου, Κωστοπούλου και Σταυρίδη, οι ξένοι επεσκέφθησαν όλα τα αξιόλογα μνημεία, καθώς και το Μουσείον, το οποίον από τριών μηνών στερείται τουαλέτας. Ιδιαιτέρως ενδιαφέρθησαν και περί όλων ηρώτων ο πρόεδρος και η κ. Ρενώ, η κόμισσα ντε Νοάϊγ, το ζεύγος Μάϋρον Φόϊ, η κ. Χίρστ, η κ. Λουΐ Ζακινώ και η Ολίβια ντε Χάβιλλαντ. Ιδίως αυτή, περισσότερον παντός άλλου, εζήτησε να πληροφορηθεί  περί της σημασίας του Μαντείου, διά τους αρχαίους Έλληνας και γενικότερα διά το πνεύμα που επήγασεν από τον ιερόν χώρον και τον τρόπον με τον οποίον εξηπλώθη εις ολόκληρον τον κόσμον.

Δευτέρα 14 Μαρτίου 2022

Γίγαντες στο Ζεμενό;

 


(Σκελετοί με κέρατα ! στο "Πάνω Χάνι")

Ἀράχωβα (Βοιωτίας) (Τοῦ ἀνταποκριτοῦ μας). Εἰς τὴν διάνοιξιν τῆς ὁδοῦ Ἀραχώβης - Λεβαδείας καὶ πλησίον τοῦ ἐν τῇ θέσει Ζεμενῷ  Ἄνω Χάνι ἀνευρέθη ὑπό ἐργατῶν ἀρχαιότατος τάφος λίθινος, περιέχων ὀστά δύο ἀνθρώπων. Αἱ διαστάσεις τῶν ὀστῶν τοῦ ἑνός σκελετοῦ εἶναι μεγαλύτεραι τοῦ ἄλλου. Εἰς τὸ κρανίον τοῦ μεγαλυτέρου σκελετοῦ καὶ ἄνωθι τοῦ  μετώπου ὑπάρχουσιν  ἐπ’ αὐτοῦ δύο κέρατα[1] μήκους 3 - 4 ἑκατοστῶν τοῦ μέτρου ἀπέχοντα ἀπ’ ἀλλήλων περί τὰ 7 ἑκατοστά, εἰς δὲ τὸ τοῦ μικροτέρου καὶ  εἰς τὴν αὐτήν θέσιν ἕτερα δύο μήκους 1 (ἑνός) ἑκατοστοῦ. Συναρμολογηθέντων καλῶς τῶν κρανίων τούτων καὶ τῶν σκελετῶν, ἐγένετο ἡ ἐξέτασις ἐπ’ αὐτῶν. Φαίνεται ὅτι ἀνήκουν εἰς ἀνθρώπους τεραστίων διαστάσεων. Οἱ δὲ ἐπί τῶν σιαγόνων ἀμφοτέρων τῶν κρανίων ὀδόντες τὴν νύκτα παράγουσι φῶς.

Σάββατο 5 Μαρτίου 2022

Η ρόδα των Απόκρεω

 

της Άλτας Φίλου-Πατσαντάρα

 Η γειτονιά μας ήταν κοριτσογειτονιά. Αυτό μας δυσκόλευε κάπως σε κάποια πράγματα που ήταν δουλειά των αγοριών. Έρχονταν για παράδειγμα οι Απόκριες και η κάθε γειτονιά έπρεπε να φροντίσει να έχει τα απαραίτητα για τις φωτιές, που ανάβαμε στους δρόμους και στις πλατείες. Έπαιρναν τα γαϊδουράκια τους, τ΄αγόρια από τις άλλες γειτονιές και πήγαιναν στον «Κμαριά» και έφερναν φορτώματα τις σπαρτιές. Δύσκολο να τους συναγωνιστούμε, τον Ηλία, τον Σπύρο, τον Θοδωράκη και τον Στάθη από τη διπλανή Κάτω Λάκκα ή τον Θανάση, τον Γιάννη, τον Λουκά και τον Σπύρο, ψηλά στον Πλάτανο, που άναβαν τις μεγαλύτερες φωτιές, τουλάχιστον στο δυτικό μέρος του χωριού και τις οποίες μπορούσαμε να δούμε και από τη δική μας γειτονιά. Ήταν οι γειτονιές με τα περισσότερα αγόρια και το έβλεπες αυτό ξεκάθαρα τις Απόκριες. Εκεί να δεις ζήλια από μέρους μας! Αλλά τί να κάναμε το είχαμε πάρει απόφαση ότι έτσι θα τράβαγε το πράγμα μέχρι να μεγαλώσουν τα δικά μας αγόρια της γειτονιάς. Κάναμε χάζι τη φωτιά στην Λάκκα μέσα από το περιβόλι της Κεφαλαστέρως, ή την άλλη στον Πλάτανο, όταν η δική μας έπνεε ήδη τα λοίσθια και κατά περίσταση παίρναμε το μέρος του ισχυροτέρου.

 «Πάνω ο Πλάτανος, κάνω η Λάκκα», φωνάζαμε με ενθουσιασμό, όταν βλέπαμε τις φλόγες να φουντώνουν ψηλά, στην Πληκόβρυση.  (….Μια νύχτα που φυσούσε ο Κατεβατός τον έσπασε στα δύο. Το πρωί τον θρήνησε όλο το χωριό, σα να χάσανε δικό τους άνθρωπο τον κλαίγανε οι γειτόνισσες.)

Σάββατο 26 Φεβρουαρίου 2022

1936: Στην Αράχωβα, την περήφανη αητοφωλιὰ του Παρνασσού!

 


Σὰν ἀετοφωλιὰ, ριζωμένη στὶς ἀπόκρημνες πλαγιὲς τοῦ Παρνασσοῦ, μοιάζει ἡ Ἀράχωβα, τὸ χωριὸ μὲ τὶς δροσιὲς καὶ τὸν καθάριο βουνίσιο ἀέρα, τὰ παλιὰ σπίτια, τ’ ἄφθονα κρύα τρεχούμενα νερὰ!
Τὴ γνωρίσαμε τὸ χειμῶνα, τυλιγμένη μέσα στὰ κάτασπρα σεντόνια τοῦ χιονιοῦ ποὺ ξαπολοῦσε ὁ βοριᾶς ἀπ’ τὶς κορφὲς τοῦ Παρνασσοῦ ἐπάνω της. Τὴν εἴδαμε καὶ προχτὲς μέσα στὴν καρδιὰ τοῦ καλοκαιριοῦ μ’ ἀλλιώτικη ἐντελῶς ὄψη. Τὸ χειμῶνα ἡ ἐρημιὰ, ὁ συννεφιασμένος οὐρανὸς, οἱ καπνοὶ κι οἱ φωτιὲς στὰ τζάκια τῶν χωριατόσπιτων, τὸ κυνήγι.

Τὸ καλοκαίρι οἱ ξένοι παραθεριστὲς, οἱ ἐκδρομεῖς, τὰ γεμᾶτα ἀπὸ κόσμο ξενοδοχεῖα, οἱ περίπατοι ὡς τὸ μνημεῖο τοῦ Καραϊσκάκη καὶ στὸ δρόμο τῶν Δελφῶν, τὰ σκαρφαλώματα στὸν Ἅϊ Γιώργη, οἱ ἀναβάσεις στὸ βουνὸ, στὶς στροῦγκες τῶν τσοπάνηδων, στὸ καταφύγιο! Κάθε ἐποχὴ τὴ δικὴ της χάρι, τὴ δικὴ της ὄψι, τὴ δικὴ της ξεχωριστὴ ζωὴ! Μὰ κάθε ἐποχὴ γεμάτη ἀραχωβίτικο χρῶμα ἐκεῖ ψηλὰ, γεμάτη βουνὸ καὶ λεβεντιὰ!

Κυριακή 13 Φεβρουαρίου 2022

«ΤΟ ΑΡΑΧΩΒΙΤΙΚΟ ΚΡΑΣΙ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΤΟΥ»

 

Της Αμάντας Ταξιάρχου

 

                                                                                            Ευχαριστώ πολύ για την πολύτιμη βοήθειά τους
το συνταξιούχο δάσκαλο κ. Ηλία Λιάκο,
 τη γιαγιά μου Παναγιούλα Αγγελή
και τη θεία μου Δήμητρα Βρούλια.

   

Αμπέλι μου πλατύφυλλο

Και κοντοκλαδεμένο

Για δεν ανθείς, για δεν καρπείς,

Σταφύλια για δεν βγάνεις;

Μου χάλασες, παλιάμπελο,

Κι εγώ θα σε πουλήσω.

-Μη με πουλάς, αφέντη μου,

και ’γω σε ξεχρεώνω.

Μον’ βάλε νιούς και σκάψε με,

Γέρους και κλάδεψέ με,

Βάλε γριές μεσόκοπες

Να με βλαστολογήσουν,

Βάλ’ και κορίτσια ανύπαντρα

Να με κορφολογήσουν.

 (δημοτικό τραγούδι)

 

 

Στο πόδι όλο το χωριό,                   Φωνές, τραγούδια και χαρές

μαυρολογάν οι δρόμοι,                   γιομίζουνε τ αμπέλια.

εσύχλιασε και νύχτωσε                   Τρέχει ο μούστος ο γλυκός

και κουβαλάν ακόμη.                      και στοίβα τα βαρέλια.

        
(Ηλία Λιάκου, από την ποιητική συλλογή
           «Η μάνα μου η Αράχωβα»)

   Αν ρωτήσετε σήμερα κάποιον τι γνωρίζει για την Αράχωβα, θα σας πει ότι πρόκειται για τη «Μύκονο του χειμώνα». Θα έχει επισκεφθεί σίγουρα  τα γραφικά στενάκια της, θα έχει φάει ψητά στα ταβερνάκια της, θα έχει αγοράσει τυρί φέτα και «φορμαέλα» στο δρόμο για το χιονοδρομικό κέντρο του Παρνασσού ή για τους Δελφούς. Δεν είναι καθόλου σπάνιο - αντίθετα αποτελεί must- να έχει διανυκτερεύσει στους προσεγμένους ξενώνες της και να έχει διασκεδάσει μέχρι πρωίας στα πολυάριθμα μπαράκια της.

Αυτά την τελευταία δεκαετία πάντα, γιατί παλιότερα και μάλιστα προπολεμικά δεν ήταν παρά ένα από τα πολλά μικρά, φτωχά, γραφικά χωριουδάκια της πατρίδας μας. Όσα την καθιστούσαν γνωστή τότε ήταν η υφαντουργία, οι βρώσιμες ελιές –που εξάγονταν στη Ρουμανία- και το καλό μαύρο κρασί της.

Το αραχωβίτικο κρασί ήταν ξακουστό για την υπέροχη γεύση του, το ασύγκριτο άρωμα, το μοναδικό χρώμα και την πυκνότητά του. Λεγόταν μάλιστα ότι «το κρασί της Αράχωβας κόβεται με το μαχαίρι»! Ήταν επίσης ονομαστό για τη σταθερότητά του στις ατμοσφαιρικές μεταβολές και μετακινήσεις, κι αυτό ήταν ιδιαίτερα σημαντικό για εκείνη την εποχή που η μεταφορά του κρασιού σε γειτονικά (αλλά και στα πιο μακρινά) χωριά της Αράχωβας γινόταν αποκλειστικά με μουλάρια.

Τετάρτη 2 Φεβρουαρίου 2022

Λαογραφικά στοιχεία του Φεβρουαρίου...

 


Του Γιώργου Οικονόμου

Ο Φεβρουάριος είναι ο δεύτερος μήνας του έτους, σύμφωνα με το Γρηγοριανό ημερολόγιο.

Στην αρχαία Ελλάδα, ο Φεβρουάριος ήταν αφιερωμένος στο μήνα των Ανθεστηριών, Διονυσιακή γιορτή αφιερωμένη στο Διόνυσο και τον Ερμή, γιορτή των άνθεων αλλά και τελετή  για τις ψυχές των νεκρών.

Φλεβάρη τον αποκαλεί προπάντων, ο λαός μας, επειδή απ΄τις πολλές βροχές και τα χιόνια ανοίγει τις φλέβες του, πρόκειται για παρετυμολογία, όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο Δημ. Λουκάτος.

Το μήνα αυτό κάνει αρκετό κρύο αλλά ταυτόχρονα όμως είναι και ο προάγγελος της καλοκαιρίας:

Ο Φεβρουάριος ονομάζεται:

• κουτσός, Φλιάρης, κούτσουρος ή κουτσοφλέβαρος, επειδή σύμφωνα με την παράδοση, ο Μάρτιος δανείστηκε δύο ημέρες απ΄το Φεβρουάριο και κατά τη διάρκεια των δύο αυτών ημερών «πάγωσε τη γριά».

Τρίτη 25 Ιανουαρίου 2022

Τα Κουκουριώτικα (VII)

 


Σκηνές από τα μέσα της δεκαετίας του ’50
έως τα μέσα της δεκαετίας του ’60 

13. Εκδρομές-Πρωτομαγιές, στην“Ανάληψη”.

Αντικειμενικά, εάν μπεις στη διαδικασία να συγκρίνεις, η δυτική περιοχή της Αράχοβας  και η εξοχή που βρίσκεται προς τα εκεί, η οποία  βλέπει τους Δελφούς, το Κρισσαίον πεδίον, τις απέναντι κορφές της Γκιώνας, αλλά και μέρος του Κορινθιακού κόλπου, υπερτερεί σίγουρα της  ανατολικής περιοχής του χωριού και της αντίστοιχης εξοχής της.
     Προσωπικά, δεν εξετάζω το πώς και το γιατί, όμως το ανατολικό μέρος της Αράχοβας, όπου βρίσκεται η γειτονιά μου, το θεωρούσα από μικρός πιο χωριό μου από το υπόλοιπο. Ακόμη και η εξοχή που βρισκόταν ανατολικά ήταν για μένα πιο οικεία, και κατά τη δική μου γνώμη πιο όμορφη και πιο θελκτική από τη δυτική.
     Υποσυνείδητα αυτός ο διαχωρισμός μού πυροδοτεί ακόμα, αλλά σε πολύ μικρότερο βαθμό, παρόμοια συναισθήματα. Νιώθω, δηλαδή, πιο οικεία και πιο ευχάριστα πηγαίνοντας ανατολικά προς την Μπάνια και το Ζεμενό, παρά όταν κατευθύνομαι προς τους Δελφούς.

Κυριακή 9 Ιανουαρίου 2022

Γεώργιος Θεμιστοκλή Χαρίτος, γεωπόνος Ένας ευπατρίδης Αραχοβίτης και σπουδαίος μελετητής του στρατάρχη της Ρούμελης, Γεωργίου Καραϊσκάκη

 


του Στάθη Ασημάκη

 Το παρόν δεν αποτελεί κάποια μελέτη για τον συγγραφέα Γεώργιο Θεμιστοκλή Χαρίτο, αλλά μια σύντομη παρουσίασή του, από τον φιλόξενο ιστότοπο: «Ιστορικά του Παρνασσού», η οποία προέκυψε τυχαία, όπως θα αναφέρω παρακάτω.

Σκοπό έχει να κεντρίσει το ενδιαφέρον, κυρίως, των νέων του χωριού μας, για να ερευνήσουν εκτενέστερα τη ζωή τού εκλεκτού αυτού συντοπίτη μας και κυρίως, το σπουδαίο έργο που μας άφησε, αναφορικά με τη ζωή του στρατάρχη Γ. Καραϊσκάκη και τη λαμπρή νίκη του στη Μάχη της Αράχοβας, το Νοέμβρη του 1826, εναντίον των Τούρκων.
Το γεγονός αυτό θα αποτελέσει, επίσης, και μια ευκαιρία για ουσιαστική γιορταστική μέθεξη και βαθύτατο ιστορικό αναστοχασμό για το 1821, παρότι η αυλαία των επίσημων εορτών για τα  διακόσια (200)  της Ελληνικής Επανάστασης τυπικά έκλεισε.