Περί (Α)Ράχοβας

 

Μέρος 1ο
Η κατάληξη

Θα ξεκινήσουμε την έρευνα, αναφορικά με το τοπωνύμιο (Α)ράχοβα, αντίστροφα, δηλαδή  επιχειρώντας πρώτα να ξεδιαλύνουμε το ζήτημα που σχετίζεται με την κατάληξη -οβα (-ova), πασίγνωστη ως σλαβική, και φορτωμένη έως τώρα με βεβαιότητες ως προς την προέλευσή της.

Το πρώτο, λοιπόν, ερώτημα που τίθεται είναι αυτό: «η κατάληξη αυτή όντως είναι αποκλειστικά σλαβική ή απαντάται και σε άλλες γλώσσες, όχι βεβαίως ως δάνειο από την παλαιοσλαβική, αλλά ως αυτοτελής;»

Σύμφωνα με την ισχύουσα άποψη, στις σύγχρονες σλαβικές γλώσσες οι καταλήξεις: -ova, -ovo έχουν την έννοια: “του ανήκειν σε τόπο (οποιονδήποτε)” ή “τόπος (οποιοσδήποτε) που ανήκει σε κάποιον”.

Μάλιστα, το πρωτοσλαβικό μόρφημα (κτητικό ή πατρωνυμικό δηλωτικό τόπων) -ov δημιουργεί επίσης και συσχετιστικά επίθετα, δηλαδή επίθετα (αρσενικό -ov, θηλυκό -ova, ουδέτερο -ovo) που συσχετίζουν κάποιο αντικείμενο με κάποιο άλλο. Δηλαδή, το σλαβικό -ov έχει την ίδια λειτουργία με το ελληνικό -ιος.

Έτσι, όπου εντοπιστεί τοπωνύμιο με τέτοια κατάληξη, χωρίς πολλή σκέψη χαρακτηρίζεται αμέσως ως σλαβικό.

Αν ανατρέξουμε στην αρχαιοελληνική γραμματεία και συγκεκριμένα στους περίφημους “Παράλληλους βίους” του Πλούταρχου, ειδικότερα δε στο “Πελοπίδας - Μάρκελλος”, διαπιστώνουμε ότι τοπωνύμιο Ova(Όβα), υπήρχε έξω από τη Ρώμη, το ενωρίτερο τουλάχιστον από τον 3^ο π.Χ. αιώνα που έδρασε ο ύπατος Μάρκελλος, και το αργότερο το 2^ο μ.Χ. αιώνα που έγραψε ο Πλούταρχος το εν λόγω έργο του.

Συγκεκριμένα, ο αρχαίος συγγραφέας κάνει μνεία μιας πόλης κοντά στη Ρώμη, όπου οι Έλληνες την ονόμαζαν Εύαν και οι Ρωμαίοι Όβα, στην οποία ο Ρωμαίος ύπατος Μάρκελλος θα έπρεπε να τελέσει το μικρό του θρίαμβο, ενώ το μεγάλο του θρίαμβο θα έπρεπε να τελέσει στο Αλβανό Όρος, και όχι στη Ρώμη, λόγω φθόνου των πολιτικών του αντιπάλων. Μάλιστα, εξηγεί και την προέλευση της ονομασίας αυτής της πόλης, που έχει ξεχωριστή σημασία, και τη συσχετίζει με τη λατινική λέξη ovis = πρόβατο.

«Βαθυσκαφής ολκός ριζωμάτων»

 

του Δημήτρη Ηλ. Ρεντίφη

Εκδόσεις ΓΚΟΒΟΣΤΗ, Αθήνα 2023, σελ.552

Από το φθινόπωρο του 1964, που πρωτοέφτασε ο Δημήτρης Ηλ. Ρεντίφης, ως καθηγητής Φιλόλογος, στο εξατάξιο τότε Γυμνάσιο της Αράχοβας, μέχρι σήμερα, συμπληρώνονται εξήντα (60) χρόνια.

Ήμουν, τότε, στην αρχή της τρίτης (Γ΄) τάξης, δηλαδή, ούτε πρωτάκι άπειρο, αλλά ούτε τελειόφοιτος που θα μπορούσα να κρίνω με ικανοποιητικούς όρους έναν καθηγητή μου. Αυτό, όμως, που θυμάμαι ακόμα και σήμερα είναι ότι μέσα σε λίγες εβδομάδες μετά την έναρξη του σχολικού εκείνου έτους, μια έντονη φήμη άρχισε να πλανιέται στο Γυμνάσιο για τον νέο αυτόν Φιλόλογο από τους Τσουκαλάδες. Φήμες, για άλλου τύπου καθηγητή, που μαγνήτιζε την τάξη με τις γνώσεις του και με τη μεγάλη του όρεξη για διδασκαλία.

Την άλλη χρονιά το διαπίστωσα ο ίδιος, όταν ανέλαβε να μας διδάξει Λατινικά, έστω για λίγο καιρό, καθόσον καταργήθηκε το μάθημα αυτό, με βάση το νέο τότε αναλυτικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα που ακολούθησε. Αργότερα, διδάχτηκα επίσης από τον ίδιο: Ιστορία για λίγο διάστημα, Ψυχολογία, καθώς και Αρχαία Ελληνικά. Ως τελειόφοιτος είχα πλέον διαμορφώσει άποψη για τον καθηγητή Δημήτρη Ρεντίφη, που συνοψίζεται σε μια μόνο λέξη:  ανεπανάληπτος!

Εάν, όμως, τότε κάποιος με κτυπούσε στην πλάτη και μου ψιθύριζε ότι αυτός ο καθηγητής θα με / μας δίδασκε και εξήντα (60) χρόνια μετά, αυτό δεν θα μπορούσα, όχι μόνο να το σκεφτώ, αλλά ούτε να το φανταστώ^. θα έμοιαζε απλώς σαν μια τρελή σκέψη στο μυαλό μου. Και, όμως, συνέβη και, πράγματι, εξακολουθεί να με / μας διδάσκει ως επιφανής φιλόλογος με την ίδια ζέση, με τον ίδιο οίστρο, και σίγουρα με μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία, που προκύπτει μέσα από τα εξήντα (60) χρόνια βαθυσκαφούς έρευνάς του σε ποικίλα θέματα Φιλολογίας, Φιλοσοφίας, Λογοτεχνίας, Λαογραφίας και Θεατρολογίας.

Η τελευταία φορά που «μπήκαμε» στην… «τάξη» του ήταν πριν πέντε (5) ακριβώς έτη, με το όγδοο βιβλίο του: «Πηγάσιοι Δρόμοι», εκδόσεις «Γκοβόστη». Τώρα, με το νέο του βιβλίο: «Βαθυσκαφής Ολκός Ριζωμάτων», εκδόσεις «Γκοβόστη», Οκτώβριος 2023, χτύπησε ξανά κουδούνι για να μας μαζέψει και πάλι στην.. «αίθουσα».

Ο δρόμος στην Αράχωβα: Μέσα ή έξω;

 

Πριν 43 χρόνια, τέτοια εποχή, η Αράχωβα έδινε μια μάχη για να μην περάσει ο δρόμος έξω από την Αράχωβα, αλλά να γίνει διαπλάτυνση μέσα στην πόλη. Το μεγαλύτερο ποσοστό  των Αραχωβιτών ήθελε την λύση της διαπλάτυνσης που τελικά δεν έγινε ποτέ. Σήμερα πλέον έχουμε φτάσει να λέμε για τούνελ που θα περάσει κάτω από την Αράχωβα και μάλιστα όπως μας πληροφορούν έχουν υπογραφεί και τα τεύχη δημοπράτησης της μελέτης. Εύχομαι να είμαστε τυχεροί να δούμε να γίνεται το έργο, γιατί αν περάσουν άλλα 40 χρόνια βλέπω να περνάνε τα αυτοκίνητα εναέρια και όχι υπόγεια.

Αλλά ας μπούμε στο κλίμα της εποχής, και να  διαβάσουμε πως κάλυψε ο δημοσιογράφος της εφημερίδας «Ελεύθερος Κόσμος» Γ. Μαρμαρίδης στο ρεπορτάζ που έκανε στην Αράχωβα, και δημοσιεύτηκε στις 26 Οκτωβρίου 1980.

***

ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΤΑΚΡΑΥΓΗ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ

ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

«Να πλατύνη ο δρόμος αλλιώς η Αράχωβά μας καταστρέφεται»

Ο ΔΗΜΟΣ, ΟΙ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑΡΧΑΙ, Ο ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΟΛΟΙ ΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ ΖΗΤΟΥΝ: ΔΙΑΠΛΑΤΥΝΣΗ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ

Θύμα κακών – αν όχι κακοβούλων – εισηγήσεων έχουν πέσει οι αρμόδιοι υπουργοί στο θέμα του «δρόμου της Αράχωβας». Μελετώντας επί τόπου την όλη υπόθεση, αντιλαμβάνεται εύκολα κανείς ότι δεν είναι δυνατόν ν’ αποτελεί προσωπική γνώμη ενός ανθρώπου το να περάσει ο δρόμος έξω από την γραφική κωμόπολη, νεκρώνοντας την οικονομική της άνθηση και καταστρέφοντας ανεπανόρθωτα το φυσικό της περιβάλλον. Το βασικό επιχείρημα των «υποστηρικτών» της γνώμης αυτής, ότι «δεν νοείται εθνική οδός να περνάει μέσα από πόλη», δεν στέκει, διότι μπορεί να έχει ισχύ μόνο στις περιπτώσεις που θα υπάρχουν και ο δρόμος και η πόλη. Όταν πρόκειται να μείνει μόνο η εθνική οδός και να… εξαφανισθή η πόλη, το επιχείρημα μετατρέπεται σε μακάβριο αστείο από εκείνα που λένε μερικού ανόητοι στα νεκροταφεία. Στις παρακάτω γραμμές θα προσπαθήσω να μεταφέρω όσα είδα και άκουσα στην ιστορική Αράχωβα. Από κει και ύστερα οι αρμόδιοι ας ενεργήσουν κατά συνείδηση. Όσοι νομίζουν ότι, η Αθήνα, έχει λίγο πληθυσμό και θέλουν να της τον πολλαπλασιάσουν, δεν έχουν παρά να αφανίσουν και τις τελευταίες, ελάχιστες, κωμοπόλεις της επαρχίας που όχι μόνο συγκρατούν, αλλά και αυξάνουν τους κατοίκους των.

Πρόσεξε τι θα ψηφίσης !! Σύνθημα : “Γραμμή στη Βελέτζα”

 

Όλοι οι υποψήφιοι δημοτικοί άρχοντες έχουν μοναδικές ιδέες, είναι οι καλύτεροι, θέλουν να φτιάξουν το χωριό, έχουν το καλύτερο συμβούλιο, ο αντίπαλός τους δεν είναι καλός, εγώ θα κάνω εκείνο..., ο άλλος δεν έκανε τίποτα, και άλλα πολλά ακούμε κάθε φορά που γίνονται εκλογές, και όσο πίσω να ανατρέξεις στον χρόνο πάντα ζούμε μια επανάληψη εκλογικού πυρετού. Μόνο η χρονολογία αλλάζει.

Αλλά για να πείσουνε τους ψηφοφόρους οι υποψήφιοι δημοτικοί άρχοντες πρέπει να τους επιστήσουν την προσοχή, και ένας από τους τρόπους είναι να τυπωθούν έντυπα, ώστε να μπορούν να μπουν σε όλα τα σπίτια να διαβαστούν να σχολιαστούν να εντυπωσιάσουν και να πείσουν.

Ο καιρός από τις πρώτες εκλογές πέρασε και πλησιάζει ο καιρός για τις επόμενες. Λόγω αυτού σας παραθέτω παρακάτω τρία τέτοια έντυπα από το αρχείο μου, από τις Δημοτικές εκλογές του 1951.

Υποψήφιοι Δήμαρχοι : Ο ιατρός Στέργιος Κονίτσας  και ο απόστρατος αξιωματικός Ανδρέας Κορίτος. Οι εκλογές αυτές πραγματοποιήθηκαν στις 15 Απριλίου και ήταν οι πρώτες ελεύθερες δημοτικές και κοινοτικές εκλογές εκλογές που διεξήχθησαν στην Ελλάδα μετά από 17 χρόνια από το 1934.

Μετά την Ψηφοφορία αναδείχθηκε Δήμαρχος ο ιατρός Στέργιος Κονίτσας.

Σε εφημερίδα τις εποχής διαβάζουμε (αν και έχει γίνει λάθος στην καταγραφή των ψήφων με το άθροισμα) τα εξής:

“ΕΙΣ ΑΡΑΧΩΒΑ

ΑΡΑΧΩΒΑ, 20. (Του ανταποκριτού μας). – Τα τελικά αποτελέσματα του δήμου Αραχώβης έχουν ως εξής: Εψήφισαν 1455. Έλαβον: Εθνικός Συνδυασμός του ιατρού κ. Στέργιου Κονίτσα ψήφους 1037. Συνδυασμός ΕΠΕΚ, Φιλελευθέρων και Παπανδρεϊκών υπό τον κ. Ανδρ. Κορίτον 475. Ούτω εξελέγη δήμαρχος μεθ’ ολοκλήρου του συνδυασμού ο Λαϊκός κ. Κονίτσας.”

***

ΕΚΛΟΓΙΚΟΣ ΣΥΝΔΙΑΣΜΟΣ

ΕΝΩΣΙΣ ΑΡΑΧΩΒΙΤΩΝ

ΔΙΑ ΤΗΝ

ΑΡΑΧΩΒΑ

 Αγαπητοί Συμπολίται

Η ώρα ήλθε. Κρατήστε το μυστικό της ψυχή σας ΒΑΔΙΣΤΕ ΧΩΡΙΣ ΦΟΒΟ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΚΑΛΠΗ

Προσοχή μη σας πάρουν και σας αντικαταστήσουν το ψηφοδέλτιο.

Όλοι στο παραβάν μυστικά όπως το λέγει ο Νόμος για να δοθή το μάθημα και να γίνη η Δημαρχία κτήμα όλων μας μ’ ανοικτές διάπλατα τις πόρτες κι’ όχι κτήμα των ολίγων.

Κατερχόμεθα στις εκλογές όχι διά συμφέροντα αλλά διά να παρουσιάσωμεν υποδειγματική και νοικοκυρευμένη Διοίκηση για το καλό όλων των κατοίκων.

Σύνθημα: “Γραμμή στη Βελέτζα”

Ο Συνδιασμός μας σας εγγυάται την πρόοδο και την γαλήνη.

ΠΑΓΟΠΟΙΕΙΟΝ - ΨΥΓΕΙΑ, ΙΤΕΑΣ (ΠΑΡΝΑΣΣΙΔΟΣ)

 

Στις 13 Ιουνίου του 1931 διαβάζουμε στην εφημερίδα “ΦΩΚΙΣ” την έναρξη από της 20 Μαΐου του ΠΑΓΟΠΟΙΕΙΟΥ - ΨΥΓΕΙΟΥ στην Ιτέα των Θρασ. Παπίνη και Ηλ. Μακρή:

“ΨΥΓΕΙΑ & ΠΑΓΟΠΟΙΕΙΑ

ΙΤΕΑΣ

Ειδοποίησις

Ειδοποιούμεν τους κ.κ. εμπόρους τυρών και βουτύρων των επαρχιών Παρνασσίδος και Δωρίδος ότι τα ψυγεία μας αρξάμενα την 20 Μαΐου ε.ε. να δέχονται τυρόν προς διατήρησιν καθ’ όλον το θέρος δύνανται ελευθέρως και υπό την προσωπικήν ημών εγγύησιν διά την καλήν αυτών διατήρησιν να αποστείλωσιν τυριά και βούτυρα εις το εν Ιτέα κατάστημά μας οσηδήποτε ποσότητος.

Στην Αράχοβα, πριν εκατόν ενενήντα (190) χρόνια!

 

                                                                Η Αράχωβα διά χειρός Εtienne  Rey (1843)

  Δεσπόζει ψηλά ο ανακαινισμένος ναός του Αγίου Γεωργίου.

Μετά την απελευθέρωση της πατρίδας μας από τους Τούρκους και μόλις  άρχισε το ελληνικό κράτος να κάνει τα πρώτα του βήματα στην παγκόσμια σκηνή, οι Αραχοβίτες, σίγουροι πια για το μέλλον τους και ευγνώμονες προς τον πολιούχο τους άγιο, για τη βοήθεια του στην εξολόθρευση των εχθρών κατά τη νικηφόρα μάχη της Αράχοβας το 1826 με τον Καραϊσκάκη, αποφάσισαν να πραγματοποιήσουν το τάμα τους.

Σκέφτηκαν και θέλησαν, όχι απλά να συντηρήσουν - επιδιορθώσουν τη μικρή εκκλησία τους που δέσποζε σε όλο το χωριό και ήταν αφιερωμένη στον Αϊ Γιώργη, αλλά να τη μεγαλώσουν, να την κάνουν λαμπρότερη και να της δώσουν καμπαναριό, ώστε  να γίνει εφάμιλλη των Εισοδίων της Θεοτόκου που ήταν η Μητρόπολη του χωριού.

Σίγουρα, θα συμμετείχαν οι προύχοντες της Αράχοβας και θα βοήθησαν οι κάτοικοι, καθένας με τον τρόπο του και τις δυνάμεις του. Το πότε ακριβώς ξεκίνησε η υλοποίηση των εργασιών και ποιοι πρωτοστάτησαν ήταν μέχρι τώρα άγνωστο. Όμως, τύχη αγαθή,  η συχνή ενασχόλησή μας με τον ημερήσιο ελληνικό τύπο του 19^ουαιώνα, μας έδωσε ένα απροσδόκητο δώρο.

Οι αρμοί μας με το παρελθόν (3)

 

Του Στάθη Ασημάκη

 Γ΄ Μέρος

Οι βλάχικοι αρμοί μας

 

α)Τα βλάχικα τοπωνύμια. 

Είναι όλα τα υπόλοιπα ξενόγλωσσα τοπωνύμια που κατά βάση έχουν βλάχικη ρίζα. Υπάρχουν, βεβαίως, μερικά εξ αυτών, τα οποία έχουν αρβανίτικη ή σλαβική ρίζα, αυτό όμως δικαιολογείται από το γεγονός ότι λέξεις με τέτοιες ρίζες ήταν σε ευρεία χρήση και στους Βλάχους, ειδικότερα τους Αρβανιτόβλαχους. Συγκεκριμένα, τα τοπωνύμια βλάχικης προέλευσης είναι:

1)Τρίτσιρις. Τοποθεσία - διάβαση ανατολικά του Ζεμενού. Πιθανόν, από τη βλάχικη λέξη τριτσεάρε = διάβαση.

2)Αρδίνια. Τοποθεσία ανάντη του Ζεμενού με μεγάλη ορατότητα. Πιθανόν, από τη βλάχικη λέξη άρντου = καίω, που παραπέμπει σε φωτεινή θέση, όπως και πράγματι είναι, καθώς ο ήλιος τη φωτίζει όλη μέρα και μάλιστα από την αυγή, ειδικά τις μέρες που βρίσκονται κοντά στην εαρινή και φθινοπωρινή ισημερία, σε αντίθεση βεβαίως με την απέναντι σκιερή τοποθεσία «Σπέντζο». 

Επίσης, πιθανή η εξήγηση που στηρίζεται στη λατινική λέξη arduus = ανάντης, ανωφερής, ψηλός, καθόσον πρόκειται για μια ανωφερή υψηλή θέση πάνω από το Ζεμενό. Στην περίπτωση αυτή, το εν λόγω τοπωνύμιο δεν είναι βλάχικο, αλλά ρωμαϊκό τοπωνυμικό κατάλοιπο.

3)Βερτιπό. Βρίσκεται πάνω από την «Παλαμονίδα», πριν από το «Μακρύ λιθάρ’» και τον «Αϊ Νικόλα». Είναι ένα ευρύ βαθούλωμα που βαστάει χιόνι για πολύ καιρό, και διαθέτει πλούσια χλωρασιά. Μπορεί, καταρχάς, να σχετιστεί με τη σλαβική λέξη вертеп (βερτέπ) = σπήλαιο.

Οι αρμοί μας με το παρελθόν (2)

 

Του Στάθη Ασημάκη

 Β΄ Μέρος

Οι ρωμαϊκοί μας αρμοί

 α)Τα λατινικά τοπωνύμια. Στα ρωμαϊκά χρόνια, στην περιοχή της Αράχοβας, οι ρωμαϊκές φρουρές δεν έλειψαν ποτέ λόγω της ύπαρξης, αφενός του γειτονικού Μαντείου Δελφών και, αφετέρου, λόγω της στρατηγικής θέσης του Ζεμενού. Φαίνεται ότι αυτή η κυριαρχία άφησε τα ίχνη της, τα οποία διασώζονται, κατά τη γνώμη μου, μέχρι και σήμερα, στα παρακάτω τοπωνύμια και λέξεις που είναι σε χρήση στην Αράχοβα. Συγκεκριμένα:

1)Ζεμενό. Η  παλιά σημαντική καλλιεργήσιμη περιοχή, σε αυχένα, ανατολικά της Αράχοβας. Πολύ πιθανόν από τη λατινική λέξη semino, are = σπέρνω, οπότε semino > σέμινο > σεμινό ή  και σέμιν^ου > σεμινό. Πράγματι, το Ζεμενό ήταν ο δεύτερος σιτοβολώνας της Αράχοβας μετά το Λιβάδι Παρνασσού.

Η άποψη που σχετίζεται με τη σλαβική λέξη жзмень (ζμεν) = στενό (ζμενό > ζεμενό) δεν είναι κατά τη γνώμη μας ισχυρή, δεδομένου ότι το τοπωνύμιο αυτό δεν χαρακτηρίζει τον εκεί ευρύ αυχένα στην ολότητά του, αλλά μόνο την καλλιεργήσιμη κοίτη του. Οι όχθες τού εν λόγω αυχένα χαρακτηρίζονται με σωρεία άλλων τοπωνυμίων.

Εξάλλου, και το τοπωνύμιο Ζεμενό Κορινθίας δεν βρίσκεται σε αυχένα, αλλά πάνω σε ευρύ εύφορο πλάτωμα με απέραντο και εξαιρετικά γραφικό ορίζοντα, ένα δηλαδή καταπληκτικό μπαλκόνι με θέα τον Κορινθιακό κόλπο. 

Ο ΑΡΓΑΛΕΙΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

 

Ολόκληρη η ζωή του λαού μας καθρεφτίζεται μες τα δημοτικά μας τραγούδια. Ο απλοϊκός δουλευτής της γης, ο ακούραστος ταξιδευτής της θάλασσας, το φτωχό τσοπανόπουλο που ροβολάει τις ράχες και η γιόμορφη χωριατονιά, που θρονιασμένη στο σπιτικό της΄ φαίνει ή κεντάει, όλων αυτών των ανθρώπων οι εντυπώσεις κ’ οι συγκινήσεις, οι χαρές κ’ οι στενοχώριες της δουλειάς των, πάρθηκαν απ’ τον τρανό κι’ άγνωστο λαϊκό τραγουδιστή, για να γίνουν τραγούδια αθάνατα και συνάμα στοιχεία πολύτιμα για τη μελέτη της ζωής του λαού μας.

Ο άνθρωπος είναι πλασμένος για να ζει μόνο και μόνο με την εργασία μέσα σε μια φύση τόσο παράξενη, μα και τόσο ωραία. Ο μόχθος της καθημερινής του δουλειάς τον κάμνει πολλές φορές ν’ αγαναχτεί, ενώ απ’ την άλλη μεριά το μεγαλείο του φυσικού κάλλους τον γεμίζει χαρά κ’ αισιοδοξία. Ο Χάρος τον λυπεί, η αρρώστια κ’ η μιζέρια τον στενοχωρούν, η αγάπη τον γεμίζει χαρά, κ’ η λουλουδοσπαρμένη φύση τον μεθά ευτυχία.   

Έτσι λοιπόν ο άγνωστος τραγουδιστής, με τη φτωχή καλαμένια του φλογέρα τραγουδάει πότε λυπητερά και πότε χαρούμενα τις εσωτερικές εντυπώσεις και τα ψυχικά αισθήματα των συνανθρώπων του. Τραγουδάει ο χάρο, την αγάπη, τον μισεμό, τον έρωτα, τ’ άνθη, τα πουλιά, τη θάλασσα, τον ουρανό, το φεγγάρι, τ’ άστρα κι’ ότι άλλο απ’ τον γύρω κόσμο του δονεί τις χορδές της ψυχής του. Τραγουδάει επίσης με την ίδια χάρη τη δουλειά μαζί με τα σύνεργά της.

Οι αρμοί μας με το παρελθόν

 

Του Στάθη Ασημάκη

 Γενικά

Η αρχαιολογική σκαπάνη βρίσκει, συνήθως, κατόπιν πολλής έρευνας, αλλά και τύχης, τα τεκμήρια εκείνα που μπορούν να δομήσουν το προφίλ ενός τόπου, μέσα στο χρόνο. Ένας άλλος δρόμος για το σκοπό αυτό είναι, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα τοπωνύμια («επιγραφαί επί του εδάφους γεγλυμμέναι») μαζί με το γλωσσικό ιδίωμα («επιγραφή…“πτερόεσσα”»), εφόσον το σχετικό υλικό που είναι διαθέσιμο είναι ικανοποιητικό.

Και ενώ μπορεί να επιτευχθεί, σχετικά εύκολα, η ανάλυση της δομής ενός γλωσσικού ιδιώματος, αντίθετα η τοπωνυμική έρευνα είναι, συνήθως, δυσκολότερη. Πράγματι, η μελέτη ενός τοπωνυμίου δεν απαιτεί μόνο επίπονη διερεύνηση (υπάρχει πάντα κίνδυνος γλωσσικών «αντικατοπτρισμών» που μπερδεύουν τα πράγματα) και προσεκτική επισκόπηση της περιοχής, αλλά επί πλέον και γνώση της μικροϊστορίας της, πράγμα καθόλου εύκολο, ειδικά όταν η σχετική έρευνα προχωρεί σε απώτερες εποχές.

Εάν, όμως, και η «τοπωνυμιογλωσσική σκαπάνη» τύχει και βρει επαρκή στοιχεία για τα επιμέρους στρώματα που επικάθισαν στην εξεταζόμενη περιοχή, μέσα στο διάβα του χρόνου, τότε μπορεί να δομηθεί με καλή προσέγγιση το προφίλ της, οπότε μπορούμε να μιλάμε για ρίζες και  αρμούς.   

Τώρα, αναφορικά με το τοπωνύμιο Αράχοβα που είναι ένα από τα πλέον εμβληματικά του ελληνικού χώρου, αυτό έχει ως γνωστόν χαρακτηριστεί σλαβικό, και είναι φορτωμένο με βεβαιότητες που μάλλον αποθαρρύνουν περαιτέρω έρευνες.